του Νίκου Αβουκάτου

Η Καρδίτσα είναι από τις πιο παραγωγικές περιοχές βαμβακιού στην Ελλάδα. Τα υπολείμματα της καλλιέργειας βαμβακιού (στελέχη, φύλλα, φυτικά υποπροϊόντα μετά τη συγκομιδή) δημιουργούν έναν τεράστιο όγκο βιομάζας, που μέχρι σήμερα είτε μένει στο χωράφι είτε καίγεται, είτε απλώς αποσυντίθεται χωρίς να αξιοποιείται. Το ευρωπαϊκό έργο , χρηματοδοτούμενο από το πρόγραμμα Horizon Europe, επιχειρεί να αντιμετωπίσει μία από τις πιο κρίσιμες προκλήσεις της σύγχρονης αγροτικής οικονομίας: την αξιοποίηση των τεράστιων ποσοτήτων υποπροϊόντων που παράγονται κάθε χρόνο από τις καλλιεργητικές δραστηριότητες.

Το PRIMARY αναγνωρίζει ότι αυτά τα υπολείμματα έχουν την κατάλληλη φυσικοχημική σύσταση και παραγωγή στερεών βιοκαυσίμων, αεριοποίηση και παραγωγή biochar στην Agrigas. Σε συνεργασία με τον Αγροτικό Συνεταιρισμό «Νέα Ένωση Καρδίτσας», η Ενεργειακή Συνεταιριστική Εταιρεία Καρδίτσας οργανώνει πιλοτικά μια πλήρη διαδικασία συλλογής από τα χωράφια.

Σύμφωνα με τον Βασίλη Φιλίππου, δασολόγο/περιβαλλοντολόγο, μέλος του ΔΣ ΕΣΕΚ και επιστημονικό συνεργάτη του ΕΚΕΤΑ, υπεύθυνο παραγωγής μονάδας στερεών βιοκαυσίμων ΕΣΕΚ, αυτό έχει διπλό όφελος: αφενός διευκολύνει τους παραγωγούς που απαλλάσσονται από μια χρονοβόρα διαδικασία, αφετέρου εξασφαλίζει σταθερή και ποιοτική πρώτη ύλη για την ενεργειακή κοινότητα. Η συμμετοχή του συνεταιρισμού είναι στρατηγικής σημασίας, γιατί ενώνει τους παραγωγούς κάτω από ένα κοινό επιχειρησιακό μοντέλο και διασφαλίζει ότι τα οφέλη του πιλότου κατανέμονται δίκαια. Το πείραμα της Καρδίτσας δεν περιορίζεται στην απλή παραγωγή pellets. Στο πλαίσιο του PRIMARY εξετάζεται η δυνατότητα αξιοποίησης της βιομάζας σε πολλαπλές διεργασίες:Pellet: Μετατροπή της πρώτης ύλης σε υψηλής ποιότητας στερεό βιοκαύσιμο. Αεριοποίηση (gasification): Παραγωγή καθαρής ενέργειας(ηλεκτρισμού και θερμότητας) από στερεά βιοκαύσιμα. Παραγωγή biochar, ενός υλικού με αυξανόμενο διεθνές ενδιαφέρον, καθώς μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα των εδαφών και να λειτουργήσει ως σταθερός αποθηκευτικός χώρος άνθρακα, συμβάλλοντας στην κλιματική ουδετερότητα.

«Η ένταξη αυτών των τεχνολογιών σε μια ενεργειακή κοινότητα αντί σε μια ιδιωτική εταιρεία έχει ιδιαίτερη σημασία, δείχνει ότι η καινοτομία μπορεί να είναι κοινωνικά ελεγχόμενη, τοπικά ωφέλιμη και οικονομικά προσβάσιμη. Η έννοια της ενεργειακής δημοκρατίας βρίσκεται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής. Πρόκειται για τη συμμετοχή των πολιτών όχι μόνο ως καταναλωτών αλλά και ως παραγωγών, με δικαιώματα πρόσβασης, λήψης αποφάσεων και κατανομής οφέλους. Η ΕΣΕΚ αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα αυτού του μοντέλου: εκατοντάδες μέλη, μικροί και μεγάλοι καταναλωτές, συμμετέχουν σε ένα κοινό ενεργειακό εγχείρημα με βάση την τοπικότητα. Το PRIMARY ενισχύει αυτό το μοντέλο. Με την ενσωμάτωση των παραγωγών βαμβακιού στην εφοδιαστική αλυσίδα και στη δημιουργία προϊόντων υψηλής αξίας, δημιουργείται μια νέα μορφή ενεργειακής και αγροτικής δημοκρατίας. Για πρώτη φορά, η αξία της βιομάζας επανέρχεται στους ίδιους τους παραγωγούς, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα και την αυτάρκεια της τοπικής οικονομίας», επισήμανε ο κ. Φιλίππου.

Ο Αγροτικός Συνεταιρισμός «Νέα Ένωση» αποτελεί βασικό σύμμαχο της ΕΣΕΚ στον πιλότο της Καρδίτσας. Με ισχυρή τοπική παρουσία και μεγάλη βάση παραγωγών, ο συνεταιρισμός είναι ο κρίσιμος συνδετικός κρίκος μεταξύ αγροτικής παραγωγής και ενεργειακής αξιοποίησης των υπολειμμάτων.

Η συμμετοχή του συνεταιρισμού προσφέρει:

• Οργάνωση της συλλογής των υπολειμμάτων βαμβακιού με διαφάνεια και τυποποίηση.
• Δίκαιο και σταθερό οικονομικό πλαίσιο για τους παραγωγούς.
• Συστηματοποίηση της πρώτης ύλης, ώστε να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των ενεργειακών διεργασιών.

Η συνεργασία των παραγωγών με την ΕΣΕΚ δημιουργεί ένα πρωτοποριακό μοντέλο κυκλικής αγροτικής οικονομίας, όπου τα «άχρηστα» υπολείμματα μετατρέπονται σε προστιθέμενη αξία και σε νέα περιβαλλοντικά οφέλη για το σύνολο της περιοχής.

Αντίστοιχα, στην Κρήτη, στο Αρκαλοχώρι Ηρακλείου, ο πιλότος του PRIMARY επικεντρώνεται στα υπολείμματα της ελαιοκαλλιέργειας, τα οποία αποτελούν έναν από τους μεγαλύτερους και πιο υποαξιοποίητους βιο-πόρους της χώρας. Η Κρήτη είναι η «καρδιά» της ελληνικής ελαιοπαραγωγής. Τα κλαδέματα της ελιάς, που παράγονται κάθε χρόνο σε τεράστιες ποσότητες, αποτελούν μια πλούσια αλλά υποαξιοποιημένη πηγή βιομάζας. Μέχρι σήμερα, η κύρια αντιμετώπιση αυτών των υπολειμμάτων ήταν η καύση τους ή η στοίβαξη σε χωράφια.

Σε συνεργασία με τη Μινώα Ενεργειακή Κοινότητα στο Αρκαλοχώρι, το έργο αναπτύσσει ένα ολοκληρωμένο μοντέλο κυκλικής οικονομίας της ελιάς, όπου τα κλαδέματα συλλέγονται, επεξεργάζονται και μετατρέπονται σε στερεά βιοκαύσιμα, σε biochar μέσω αεριοποίησης και σε κομπόστ. Τα υλικά αυτά επαναεισάγονται στους ελαιώνες, βελτιώνουν την ποιότητα του εδάφους και συμβάλλουν στη μείωση των χημικών εισροών. Παράλληλα, η χρήση τοπικών βιοκαυσίμων για θέρμανση δημοτικών κτηρίων δείχνει στην πράξη πως η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να συνδυαστεί με τοπική παραγωγή, κοινωνικό όφελος και ισχυρή συμμετοχή των πολιτών μέσα από μια ενεργειακή κοινότητα. Έτσι, η Κρήτη λειτουργεί ως δεύτερο, συμπληρωματικό παράδειγμα του PRIMARY, όπου η κυκλική αξιοποίηση της ελιάς δημιουργεί νέα οικονομική, περιβαλλοντική και κοινωνική αξία για ολόκληρη την περιοχή.

• Μονάδα παραγωγής στερεών βιοκαυσίμων.
• Λέβητα βιομάζας για δημοτικό κτίριο μέσω μοντέλου ESCO.
• Μονάδα αεριοποίησης για παραγωγή biochar.
• Παραγωγή compost από αγροτικά υπολείμματα.
• Εφαρμογές biochar και compost σε τοπικούς ελαιώνες.

Η παραγωγή biochar στην Κρήτη αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ο ελαιώνας είναι απαιτητικό οικοσύστημα, με συχνές ανάγκες βελτίωσης εδάφους, ενίσχυσης οργανικής ουσίας και αποκατάστασης της υδατοϊκανότητας. Το biochar μπορεί να αντιμετωπίσει αυτές τις ανάγκες, ενώ παράλληλα προσφέρει μια από τις πιο αξιόπιστες μεθόδους δέσμευσης άνθρακα.

Η συστηματική παρακολούθηση του εδάφους και της παραγωγής ελαιολάδου επιτρέπει στη Μινώα Ενεργειακή και στους ερευνητικούς εταίρους να αξιολογήσουν την πραγματική αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων και να αναπτύξουν ένα πρότυπο εφαρμογής που θα μπορεί να υιοθετηθεί και σε άλλες περιοχές της χώρας.

Τι έχει γίνει μέχρι τώρα στην Καρδίτσα

Στην Καρδίτσα, ο ελληνικός πιλότος του PRIMARY έχει ήδη προχωρήσει σε ένα από τα πιο κρίσιμα βήματα: τη συστηματική συλλογή των υπολειμμάτων βαμβακιού από τα χωράφια με εξειδικευμένα μηχανήματα, σε συνεργασία με τη Νέα Ένωση και τους τοπικούς παραγωγούς. Για πρώτη φορά, η διαδικασία αυτή γίνεται οργανωμένα, με καταγραφή,ποιοτικό έλεγχο και πλήρη ιχνηλασιμότητα, μετατρέποντας ένα υποχρησιμοποιημένο υλικό σε πολύτιμη πρώτη ύλη. Το συλλεγμένο υπόλειμμα οδηγείται στις εγκαταστάσεις της ΕΣΕΚ,όπου υποβάλλεται σε επεξεργασία, θρυμματισμό, ξήρανση, συμπίεση και μετατροπή σε pellets, προσαρμοσμένη στις ανάγκες των διαφορετικών τεχνολογιών που εξετάζονται στο έργο: βιοκαύσιμα, θέρμανση, Κατασκευαστικά υλικά, αεριοποίηση και παραγωγή biochar. Με αυτόν τον τρόπο, η Καρδίτσα γίνεται το πρώτο παράδειγμα σε πανελλήνιο επίπεδο όπου η βιομάζα του βαμβακιού αντιμετωπίζεται όχι ως πρόβλημα ή κατάλοιπο, αλλά ως ενεργειακό και αγρονομικό κεφάλαιο για μια νέα, κυκλική αγροτική οικονομία. Στο PRIMARY, το ΕΚΕΤΑ διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη: ανάλυση εφοδιαστικής αλυσίδας βιομάζας, εργαστηριακή αξιολόγηση ποιότητας βιοκαυσίμων, βελτιστοποίηση διεργασιών αεριοποίησης και πυρόλυσης, εκπόνηση business models και κοινωνικοοικονομικών σεναρίων.

Πηγή: https://greenagenda.gr